methoden voor analyse van octrooi-informatie

In de literatuur worden diverse analysemethoden beschreven. Zij verwijzen zowel naar economische, technologische als informatieve aspecten van intellectueel eigendom (i.c. octrooipublicaties), zoals:
  • Octrooien beschermen de (kern)technologie van een bedrijf en daarmee de bedrijfscontinuïteit.
  • Octrooien vormen een belangrijke technologische informatiebron.
  • Octrooien vormen een indicator voor de innovativiteit en de concurrentiekracht.
  • Octrooien kunnen een bron van inkomsten zijn.

citaatanalyses

Veel methoden zijn gebaseerd op citaatanalyses. Ze tellen het aantal citeringen in publicaties. Op basis van deze tellingen geeft citaatanalyse inzicht in de onderwerpspatronen die in (sets van) publicaties voorkomen. Een citaatanalyse kan zowel een momentopname zijn of wanneer het successieve tellingen betreft, een trendbepaling.

Citaattellingen kennen twee richtingen,

  • het zelf citeren van een oudere octrooipublicatie (prior art) of
  • het geciteerd worden door een nieuwe octrooipublicatie.
Beide methoden zijn volumegegevens en geven een eerste inzicht in de plaats van vindingen in het vakgebied. Methoden die gebaseerd zijn op het gelijktijdig voorkomen van kenmerken worden in de literatuur aangeduid als 'co-occurrence-methoden'. Voorbeelden zijn 'co-citering' en 'co-word analyse' die beide een relationeel verband aangeven tussen publicaties.

indexen

De richting waarin een technologie zich ontwikkelt, de kracht van een technologische sector of het concurrentievermogen van een bedrijf zijn meetbaar met behulp van de volgende indexen die zijn ontwikkeld door CHI Research in de VS.

  • Current impact index

    Het aantal malen dat een octrooipublicatie geciteerd wordt is niet alleen afhankelijk van de inhoud van de publicatie maar ook van de leeftijd van de publicatie:
    - Oudere octrooipublicaties hebben meer tijd gehad om geciteerd te worden dan jongere.
    - In bepaalde vakgebieden komen citeringen meer voor dan in andere gebieden.

    De farmaceutische industrie kent meer citeringen dan bijvoorbeeld de industrie voor elektronische producten. Oorzaak is de veel kortere life-cycle bij de laatste en de hogere ontwikkelkosten van farmaceutische producten.

    De 'current impact index' (CII) neutraliseert deze effecten. De CII geeft de verhouding weer tussen het aantal citeringen dat octrooipublicaties van de afgelopen vijf jaar in het lopende jaar hebben gekregen in vergelijking tot het aantal citeringen van alle octrooien in een land in dezelfde periode van vijf jaar. De CII wordt continue berekend over voortschrijdende 5-jaars perioden.

    Een CII = 1.0 geeft aan dat het aantal citeringen overeenkomt met het landelijk gemiddelde.

    Een CII > 1.0 wijst op een octrooiportefeuille van hoge kwaliteit en een CII < 1.0 geeft aan dat de betreffende technologie in de octrooiportefeuille een afnemend belang heeft.

  • technological strength

    De index voor technologische kracht (TS) is het product van het aantal octrooipublicaties dat een land of bedrijf in een technologische sector heeft, vermenigvuldigd met de waarde van de CII. De TS combineert daarmee technologische omvang (een volumegegeven) met een kwalitatief aspect (de CII).

  • technologische activiteit

    De index voor technologische activiteit geeft de verhouding aan tussen het aantal octrooipublicaties op een bepaald technologiegebied ten opzichte van het aantal octrooipublicaties op datzelfde gebied in een ander(e) land of regio. Het is een ruwe maat voor het vergelijken van de technologische activiteit tussen regio's omdat de index geen rekening houdt met de kwaliteit van de octrooipublicaties. Hebben twee regio's gelijke percentages octrooipublicaties op enig technologiegebied dan leggen beide regio's dezelfde nadruk op dat technologiegebied.

  • innovatiesnelheid

    De innovatiesnelheid is te berekenen door de mediane leeftijd van geciteerde octrooipublicaties te bepalen. Een korte mediane leeftijd duidt op een hoog tempo van vernieuwing omdat de citeringen naar recente technologie verwijzen. De bepaling is toepasbaar op groepen octrooipublicaties in octrooiportefeuilles van bedrijven of organisaties. Het vormt een indicatie voor de innovativiteit. Nadeel is dat berekening van de mediane leeftijd van alle citeringen vereist is hetgeen tijdrovend is.

  • science linkage

    Amerikaanse octrooipublicaties verwijzen ook naar 'non-patent literature'. De 'science linkage' van een octrooipublicatie wordt berekend door het aantal non-patent citeringen te vergelijken met het gemiddeld aantal non-patent citeringen binnen een verzameling gelijkgeklasseerde octrooipublicaties. De science linkage kent dezelfde beperkingen als de innovatiesnelheid; het vergt veel extra rekenwerk.

  • mapping

    Bibliometrische cartografie of 'bibliometric mapping' is een techniek die op basis van sets van co-citeringen een grafische representatie genereert van die datasets die gemeenschappelijke kenmerken hebben. Naarmate de sets grafisch dichter bij elkaar worden afgebeeld bestaat een sterkere verwantschap in kenmerken.

  • trends in technologische specialisaties

    Veel landen hebben zich traditioneel gespecialiseerd in bepaalde technologiegebieden. In Nederland is bijvoorbeeld veel kennis van weg- en waterbouw en in Japan van elektronica. Octrooistatistieken kunnen meer inzicht geven in technologische specialisaties. Verschillen die tussen landen bestaan in octrooiaanvraagprocedures en -registratie kunnen hier wat methodologische problemen geven.

  • total patent growth rate(TPGR)

    In vergelijking met het gemiddelde groeitempo (=1) van alle technologiesectoren in een land worden de groeitempi van alle sectoren bepaald waarbij een waarde >1 aangeeft dat het een sector betreft met een hogere TPGR. Door van alle sectoren de TPGR te bepalen zal zichtbaar worden in welke sectoren zich een specialisme ontwikkelt. Ten aanzien van een snel groeiende sector is de veronderstelling gerechtvaardigd dat er een accumulatie van kennis en competenties plaatsvindt die het hogere groeitempo verklaart.

  • revealed technological advantage index (RTAI)

    Een tweede index voor het bepalen van regionale technologische specialisatie is de RVAI. De index is het resultaat van aantallen octrooipublicaties in een technologiesector per land en het aantal octrooipublicaties in alle sectoren. De RTAI ligt rondom de waarde 1 waarbij een specialisatie een waarde >1 geeft. De berekening van de RTAI vereist grotere datasets om enige statistische nauwkeurigheid te krijgen.

portfolioanalyse

Een portfolioanalyse is een methode voor het inventariseren van octrooien en de ermee geassocieerde kennis van een bedrijf. Een portfolioanalyse kan verder van belang zijn voor het beoordelen van technologische trends zoals die uit trendanalyses blijken. Bedrijven zullen er belang bij hebben niet alleen hun technologische maar ook hun markttechnische omgeving beter te kennen. De kerncompetenties van een bedrijf kunnen beschreven worden aan de hand van o.a. de volgende aspecten:
  • het aantal ingediende octrooiaanvragen per uitvinder/ indiener
  • het aantal octrooiaanvragen dat met een octrooirecht gehonoreerd is
  • de landen waarin octrooibescherming is aangevraagd
  • de technologiegebieden waarin octrooiaanvragen zijn ingediend en verkregen, en
  • de duur van de geldigheid in alle gebieden waar de bescherming geldt.
Alle genoemde analysemethoden hebben gemeen dat ze bedoeld zijn om meer inzicht te krijgen in technologische ontwikkelingen. Ze kunnen dienen om intelligence activiteiten meer vorm te geven. De beschrijving van de indexen is hier zeer compact. Er is uiteraard meer over te zeggen en vooral over de praktische toepasbaarheid ervan. Het merendeel is ontwikkeld in de VS en gebaseerd op Amerikaanse octrooien die een andere opzet kennen dan de Europese. Daardoor zullen niet alle indexen direct kunnen worden toegepast op gegevens uit Europese databanken.